Να εδραιώσει την παρουσία και την επιρροή της στη Λιβύη, να κατοχυρώσει και να διασφαλίσει το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο έναντι των πολιτικών εξελίξεων στη χώρα και, συγχρόνως, να ανοίξει δεύτερο μέτωπο με την Ελλάδα, μετά από εκείνο με το καλώδιο στην Ανατολική Μεσόγειο, επιχειρεί η Τουρκία, εκμεταλλευόμενη τη ρευστή πολιτική κατάσταση στη Λιβύη και τη φιλοδοξία του Σαντάμ Χαφτάρ να εξασφαλίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στις εσωτερικές εξελίξεις.
Η επιλογή της κύρωσης του Τουρκολιβυκού Μνημονίου δημιούργησε ένα ακόμα ανοικτό μέτωπο της Λιβύης με την Ελλάδα, καθώς η ηγεσία της Ανατολικής Λιβύης δεν ανταποκρίθηκε και αγνόησε τη χείρα φιλίας που έτεινε η Ελλάδα, υποτιμώντας ίσως τις συνέπειες που θα είχε αυτή η επιλογή.
Η Αθήνα ήδη από την πρώτη στιγμή απέρριψε την απόφαση της Βουλής της Λιβύης για κύρωση του Μνημονίου, τονίζοντας ότι «δεν μεταβάλλει τον παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο χαρακτήρα του μνημονίου, το οποίο αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών της περιοχής». Επίσης, η Αθήνα κάλεσε τη Λιβύη να «απόσχει από κάθε ενέργεια που αντίκειται στο διεθνές δίκαιο και υπονομεύει τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο» και προειδοποίησε ότι θα «προβεί σε κάθε ενδεδειγμένη ενέργεια για τη διασφάλιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων».
Η ΕΕ στο πλευρό της Ελλάδας
Στο πλευρό της Αθήνας βρέθηκε από την πρώτη στιγμή, εκτός από την Κύπρο, και η Ευρωπαϊκή Ένωση, με κοινή δήλωση του Αντόνιο Κόστα και της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, οι οποίοι χαρακτήρισαν άκυρο και χωρίς ισχύ το Μνημόνιο, υπενθύμισαν τις καταδικαστικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ήδη από το 2019 και εξέφρασαν την πλήρη στήριξη και αλληλεγγύη τους στην Ελλάδα και την Κύπρο. Επίσης, στην κοινή δήλωση υπογραμμίζεται η θέση της Ε.Ε. για μη εμπλοκή τρίτων χωρών στις υποθέσεις της Λιβύης, με έμμεση αναφορά στον ρόλο της Τουρκίας.
Πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι η στάση της Ελλάδας αλλάζει και πλέον η Λιβύη θα βρει απέναντί της ένα σκληρό μέτωπο στην Ευρώπη, καθώς κανένα πρόγραμμα, κανένα κονδύλι αλλά και καμία στήριξη, που είναι πολύτιμα στη φάση της μετάβασης, δεν θα προχωρούν πλέον χωρίς αυστηρούς όρους και προϋποθέσεις.
Το κοινοβουλευτικό πραξικόπημα στη Λιβύη
Τα μηνύματα είχαν φθάσει στην Αθήνα από τη στιγμή που, πριν από δύο εβδομάδες, με κοινοβουλευτικό πραξικόπημα παύθηκε από τα καθήκοντά του ο πρόεδρος της Βουλής, Ακίλα Σάλεχ, ο οποίος ήταν από τους πρώτους που αντιτάχθηκαν στο Μνημόνιο ήδη από το 2019 και συνέχισε, μέχρι και την τελευταία στιγμή, να αντιστέκεται στις ασφυκτικές πιέσεις της Άγκυρας για να φέρει το Μνημόνιο προς κύρωση στο Κοινοβούλιο.
Ο διάδοχός του, Αλ-Σαλίχιν Αμπντουλνάμπι αλ-Ομπέιντι, είναι ο εκλεκτός του Σαντάμ Χαφτάρ και πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Τουρκολιβυκής Φιλίας. Στην πρώτη κανονική συνεδρίαση της Βουλής υπό την προεδρία του η πρώτη κίνηση ήταν να φέρει προς κύρωση το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο.
Ο Σαντάμ Χαφτάρ, έχοντας λάβει το χρίσμα από τον πατέρα του, είναι ο ισχυρός άνδρας της Ανατολικής Λιβύης, ο οποίος επιδιώκει, μέσω συμμαχιών και με την απόλυτη κυριαρχία του στην Ανατολική Λιβύη, διαθέτοντας πακτωλό χρημάτων και ισχυρό στρατό, να αναδειχθεί στον ισχυρότερο διεκδικητή της προεδρίας της χώρας, όταν προκηρυχθούν, βάσει της ειρηνευτικής διαδικασίας, προεδρικές εκλογές.
Η προσέγγιση της Τουρκίας στη Βεγγάζη
Η Τουρκία, όλο αυτό το διάστημα, και ενώ είχε έρθει σε ευθεία σύγκρουση με το στρατόπεδο Χαφτάρ το 2019, όταν οι τουρκικές δυνάμεις διέσωσαν το καθεστώς της Τρίπολης από την προέλαση του Χαφτάρ εναντίον της πρωτεύουσας, αποκατέστησε τις σχέσεις της με τη Βεγγάζη.
Προσφέροντας «επενδύσεις» και χρήματα, αλλά και την υπόσχεση ότι θα στηρίξει τις φιλοδοξίες του Σαντάμ Χαφτάρ και θα αντισταθμίσει τη μέχρι τότε μονόπλευρη στήριξη της Δυτικής Λιβύης, άνοιξε τις «πόρτες» της Βεγγάζης και της οικογένειας Χαφτάρ.
Το 2019, η Τουρκία εξασφάλισε το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο υποσχόμενη στην κυβέρνηση της Τρίπολης στρατιωτική βοήθεια εναντίον του Χαφτάρ και το 2026 πέτυχε την κύρωσή του, υποσχόμενη στήριξη στις πολιτικές φιλοδοξίες του Σαντάμ Χαφτάρ.
Η τουρκική ηγεσία έσπευσε, βεβαίως, να πανηγυρίσει για αυτή την επιτυχία, η οποία της προσφέρει μια «νίκη» που έχει ανάγκη αυτή την περίοδο, καθώς ο αγώνας εναντίον του Ισραήλ δεν αποδίδει, στη Συρία οι πολιτικές της απειλούνται και, συγχρόνως, έχει έρθει σε ρήξη με τον μεγαλύτερο και παραδοσιακό σύμμαχό της, το Αζερμπαϊτζάν. Εξάλλου, η χθεσινή παρουσία στη Λιβύη του επικεφαλής της ΜΙΤ και στενού συνεργάτη του Ερντογάν, Ιμπραήμ Καλίν, δεν ήταν τυχαία, καθώς ήθελε να υπογραμμίσει αυτή την επιρροή.
Η Αθήνα είχε κινηθεί προς όλες τις κατευθύνσεις τους τελευταίους μήνες και είχε πετύχει την αναστολή της διαδικασίας κύρωσης του Μνημονίου. Πάντως, ο ίδιος ο Χαλίφα Χαφτάρ δεν είχε δεσμευθεί συγκεκριμένα, αλλά έδειχνε επιφυλακτικός ως προς την κύρωση του Μνημονίου στην τελευταία συνάντηση που είχε με τον Γιώργο Γεραπετρίτη στη Βεγγάζη (28 Μαρτίου 2026), ενώ ο Σαντάμ Χαφτάρ, κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα (15 Ιουνίου 2026), είχε αποφύγει οποιαδήποτε δέσμευση, αν και είχε δείξει διάθεση συνεργασίας με την Αθήνα. Η θετική πολιτική που ακολούθησε η Αθήνα έναντι της Βεγγάζης δεν αποδείχθηκε τελικά αποτελεσματική, καθώς δεν απέτρεψε, ούτε καν αποθάρρυνε, την πλευρά Χαφτάρ να προχωρήσει στην κύρωση του Μνημονίου…
Χωρίς πρακτικό αντίτυπο
Η κύρωση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου πρακτικά δεν αλλάζει πολλά. Δεν προσφέρει διεθνή νομιμοποίηση στο Μνημόνιο, το οποίο παραβιάζει κάθε έννοια Δικαίου της Θάλασσας, αλλά δίνει μόνο την εσωτερική επίφαση νομιμότητας και αποτελεί δείγμα ενότητας των δύο πλευρών της Λιβύης. Απαντά, βεβαίως, και σε ένα από τα επιχειρήματα που είχαν διατυπωθεί επισήμως στον ΟΗΕ για την ακυρότητα του Μνημονίου, λόγω της απουσίας κύρωσης από το Κοινοβούλιο.
Όμως, η απουσία κύρωσης του Μνημονίου δεν είχε εμποδίσει την Τουρκία και τη Λιβύη να προσπαθήσουν να το αξιοποιήσουν, με την κατάθεση χαρτών στον ΟΗΕ που αποτυπώνουν τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας που υποτίθεται ότι προσέφερε στις δύο χώρες το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο. Η προσπάθεια της Τουρκίας να εφαρμόσει επί του πεδίου το Μνημόνιο δεν πρόκειται να αλλάξει επειδή υπήρξε η κύρωση, ενώ και η Λιβύη, στα διαβήματα και στις ρηματικές διακοινώσεις που είχε προβεί προς την Ελλάδα, κυρίως λόγω της χάραξης των οικοπέδων νότια αλλά και νοτιοδυτικά της Κρήτης, είχε επικαλεστεί το Μνημόνιο, το οποίο δεν είχε ακόμη κυρωθεί.
Όμως, η κίνηση της κύρωσης δεν είναι χωρίς σημασία, καθώς πλέον δεσμεύει τη Λιβύη ως κράτος και αυτό επηρεάζει αρνητικά τις προσπάθειες των συνομιλιών με την Ελλάδα για την εξεύρεση λύσης στο ζήτημα της οριοθέτησης. Επίσης, έχοντας απαλλαγεί η Λιβύη από την «γκρίζα ζώνη» που δημιουργούσε η αρνητική μέχρι τώρα στάση της Ανατολικής Λιβύης, ίσως επιχειρήσει την ενεργοποίηση του δεύτερου Τουρκολιβυκού Μνημονίου, που προβλέπει την αξιοποίηση των παράνομων θαλάσσιων ζωνών που έχει κηρύξει μονομερώς η Λιβύη για δραστηριοποίηση της τουρκικής πετρελαϊκής εταιρείας TPAO, κάτι που θα προκαλέσει αναπόφευκτα ένταση με την Ελλάδα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η στάση της Αιγύπτου, καθώς το Κάιρο έχασε έναν από τους πιο στενούς συνομιλητές του, τον Α. Σάλεχ, και βλέπει με ιδιαίτερη ανησυχία την επέκταση της επιρροής της Τουρκίας στα δυτικά σύνορά του. Έχει ενδιαφέρον, πάντως, ότι στην ανακοίνωση που εξέδωσε το αιγυπτιακό ΥΠΕΞ για την τηλεφωνική συνομιλία που είχε ο Αιγύπτιος ΥΠΕΞ, Αμπντελάτι, με τον Γ. Γεραπετρίτη, δεν υπήρχε αναφορά στην κύρωση του Μνημονίου, παρά μόνο ότι «συζητήθηκε το θέμα της Λιβύης υπό το πρίσμα των τελευταίων εξελίξεων», κάτι που ίσως υποδηλώνει την προσπάθεια της Αιγύπτου να μην ταυτιστεί με την Ελλάδα σε αυτή τη φάση ,για την επαναβεβαίωση της καταδίκης του Τουρκολιβυκού Μνημονίου.
Πηγή: protothema.gr