24 Φεβρουαρίου 1913: Η απελευθέρωση της Κόνιτσας

Οι Βαλκανικοί πόλεµοι, που ξέσπασαν τον Οκτώβριο του 1912, σηµατοδοτούν για το  ελληνικό κράτος µία επίπονη και επίµονη προσπάθεια εδαφικής ολοκλήρωσης. Η εικόνα του Ηπειρωτικού µετώπου, από τον Νοέµβριο του 1912 έως τα τέλη του Φεβρουαρίου 1913, αντικατοπτρίζει αυτήν ακριβώς την πολυεπίπεδη διαδροµή. Άλλωστε, η απελευθέρωση των Ιωαννίνων υπήρξε ένα συλλογικό επίτευγµα του Ελληνικού στρατού και υπογράµµισε, στο πεδίο της µάχης, την λήξη του αγώνα κατά της Οθωµανικής Αυτοκρατορίας. Εκτός, όµως, των ανωτέρω, ιδιαιτέρως για την εποχή µας, το εν λόγω γεγονός δεν έχει µόνον ιστορικό χαρακτήρα αλλά και συµβολισµούς, µε τα µηνύµατα της επίτευξης των στόχων που το συνοδεύουν.
Εν προκειµένω, η ένταξη της Κόνιτσας στην Ελλάδα, στις 24 Φεβρουαρίου, είναι, εν πολλοίς, αποτέλεσµα των πολεµικών επιχειρήσεων που έλαβαν χώρα στην ευρύτερη περιοχή το δεύτερο δεκαπενθήµερο του Φεβρουαρίου του 1913. Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, η έκβαση του απελευθερωτικού αγώνα, δεν ήταν παρά το αποτέλεσµα κάποιων επιτυχηµένων ενεργειών, συντονισµένων ή µεµονωµένων ή ακόµη και συγκυριών. Ειδικότερα, προς αυτήν την κατεύθυνση,  τονίζεται η συµβολή του Μητροπολίτη Βελλάς και Κονίτσης Σπυρίδωνα Βλάχου στην εκκόλαψη αντάρτικων οµάδων κατά των Οθωµανών από το 1908. Οµοίως, σταδιακά από τα τέλη του 1911, αντάρτικα σώµατα εµφανίστηκαν στην ευρύτερη περιοχή της Κόνιτσας, όπως στην Βούρµπιανη, την Οξυά ή την Φούρκα. Ακολούθως, ήδη, από τον χειµώνα του 1912 σηµειώθηκαν επαναστατικές ενέργειες στα χωριά της λάκκας του Αώου.
Στον επιχειρησιακό τοµέα, η αντιµετώπιση του µετώπου της Κόνιτσας είχε ανατεθεί σε απόσπασµα της V Μεραρχίας (αναπτυγµένη στη Φλώρινα, Έδεσσα, Καστοριά και Κοζάνη), αποτελούµενο από τα Ι και ΙΙ τάγµατα του 22ου Συντάγµατος Πεζικού. Αυτά, στις αρχές Φεβρουαρίου ευρίσκονταν στο Επταχώρι, ενώ στις 7 του ιδίου µηνός κατευθύνθηκαν προς την Φούρκα. Την εποµένη ηµέρα, στις 8 Φεβρουαρίου, τα δύο τάγµατα κατευθύνθηκαν προς την Μόλιστα, την οποία και κατέλαβαν, καθώς σηµειώθηκε σχετική κίνηση Οθωµανικών δυνάµεων.
Ωστόσο, στις 10 Φεβρουαρίου, οι Οθωµανοί επιτέθηκαν εκ νέου στην Μόλιστα ανεπιτυχώς και τελικώς στις 14 Φεβρουαρίου 3 φάλαγγες κινήθηκαν κατά των ελληνικών τµηµάτων στην ίδια περιοχή. Στην µάχη που ακολούθησε, στις 15 Φεβρουαρίου, οι Οθωµανικές δυνάµεις αποκρούσθηκαν µε αρκετές απώλειες.
Η είδηση της πτώσης των Ιωαννίνων στις 21 Φεβρουαρίου και της νίκης του Ελληνικού στρατού στο Μπιζάνι είχε ως άµεσο αποτέλεσµα, την ίδια ηµέρα, την αποχώρηση των Οθωµανών από την Κόνιτσα και ειδικότερα του διοικητή της περιοχής Τζαβήτ πασά. Βεβαίως, συνακόλουθα, λαµβάνεται υπόψη και η εντολή, στις 22 Φεβρουαρίου, του Πρωθυπουργού Ελ. Βενιζέλου να παραµείνουν στην περιοχή δύο µεραρχίες ώστε να ολοκληρώσουν το έργο της εκκαθάρισης.
Πάντως, στις 23 Φεβρουαρίου, ο Οθωµανικός στρατός, ο οποίος ευρισκόταν στην περιοχή Κόνιτσα – Λεσκοβίκι – Μεσογέφυρα είχε ήδη συµπτυχθεί προς την Πρεµετή. Ως εκ τούτου, το απόσπασµα της V Μεραρχίας έδωσε την εντολή αφενός στο τάγµα που ήταν στη Μόλιστα να καταλάβει την Κόνιτσα και αφετέρου στο τάγµα που ήταν στη Φούρκα να κινηθεί προς τη Μόλιστα. Ωσαύτως, στη διλοχία του 23ου Συντάγµατος, η οποία ήταν στο Κάντσικο, να κατευθυνθεί προς την Στράτσιανη και την Καστάνιανη. Άλλωστε, το σχετικό απόσπασµα του τηλεγραφήµατος του Γενικού Επιτελείου της 24ης Φεβρουαρίου αποτυπώνει τα δεδοµένα: «…αριθµός τις φυγάδων ασυντάκτων κατόρθωσε να διαφύγει προς Βορράν. Η ΙΙΙ Μεραρχία να εξακολουθήσει την προς Μεσογέφυρα πορείαν της, να καταλάβη δε τη συµπράξει του αποσπάσµατος της V Μεραρχίας και την Κόνιτσαν…».

Εν κατακλείδι, ο Ελληνικός στρατός, µε επικεφαλή τον λοχαγό Α. Παπανικολάου, εισήλθε στην πόλη της Κόνιτσας στις 24 Φεβρουαρίου και έτυχε, ως φυσιολογικό, εξαιρετικά θερµής υποδοχής. Μάλιστα, ο Μητροπολίτης Σπυρίδων αντάλλαξε προσφωνήσεις µε τον Έλληνα αξιωµατικό και ακολούθησε ο αφοπλισµός των κατοίκων της περιοχής, αφού προηγουµένως περισυλλέγησαν οι εναποµείναντες αιχµάλωτοι Οθωµανοί. Μάλιστα, σε σχετικό στρατιωτικό ηµερολόγιο αναφέρεται χαρακτηριστικά για εκείνες τις στιγµές: «…άµα τη καταλήψει της πόλεως αµέσως περισυνελέγησαν οι διαµείναντες αιχµάλωτοι Τούρκοι περί τους 80 και διετάχθη η φρούρησις των τουρκικών οικιών, ίνα µη συµβώσιν έκτροπα… Ακολούθως διετάχθη ο αφοπλισµός των κατοίκων και συνεστήθη πολιτοφυλακή εξ εντόπιων ανδρών…».

Νικόλαος Αναστασόπουλος,
Λέκτορας Νεώτερης και Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας, Τµήµα Ιστορίας και Αρχαιολογίας,
Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων.